You can also read the English version of this blog.
I-gavel yeejaji, edla ngokusetyenziswa xa kukho ukwaphulwa kwemigaqo yokuziphatha enkundleni. Iinkundla ziyimbonakaliso yobulungisa. Zifuna ukuhlonitshwa, ukulandelwa kwemigaqo esesikweni, kunye nokuziphatha ngendlela efanelekileyo kuye wonke umntu ongena kuzo-nokuba uyijaji, igqwetha, umntu obandakanyekayo kwityala, okanye umkhi-mkhanyo nje. Nangona kunjalo, neengcali zomthetho ezinamava ngamanye amaxesha aziyithatheli ngqalelo indlela yokuziphatha engahoyekanga, kodwa ebalulekileyo enkundleni, zizibeka esichengeni sokufumana izohlwayo, ukuhlazeka, okanye umbono ongekho mhle ebhentshini. Eli nqaku libonelela ngesikhokelo esibanzi semigaqo yokuziphatha kwinkundla yaseMzantsi Afrika, lichaza imigangatho efanelekileyo yokusebenza kubameli, amagqwetha, amangqina kunye namalungu oluntu.
Yeyiphi indlela yokuziphatha yasenkundleni?
Indlela yokuziphatha yasenkundleni ibhekisela kwimithetho esesikweni yokuziphatha, isinxibo, intetho, nesimilo esilawula indlela yokuziphatha enkundleni. Isekelwe kwiinkulungwane zesithethe somthetho oqhelekileyo, isimilo ayisosithethe nje; sikhuthaza ucwangco, intlonelo kwigunya lenkundla, kunye nokulingana kweengalo. Ngelixa ezinye iinkqubo zimiselwe kwimithetho yenkundla okanye kwimiyalelo yokusebenza, ezininzi zixhomekeke kwizithethe nakwimbeko yobungcali.
Kutheni indlela yokuziphatha ibalulekile
- Ukuhlonipha umthetho: Xa abathathi-nxaxheba beziphatha ngokufanelekileyo, igunya lenkundla liyaqiniswa.
- Ukusebenza kakuhle: ukuqwalasela iinkqubo ezenziwa kwangexesha kuthintela ukubhideka kunye nokulibaziseka.
- Udumo lobungcali: Abameli kunye namagqwetha bakha ukuthembeka ngokubonisa indlela yokuziphatha egqibeleleyo enkundleni.
- Ubulungisa: Imithetho yokuziphatha ecacileyo ikhusela amangqina asesichengeni kunye nabamangali okanye abamangalelwa abangamelwanga ukuba bangoyikiswa.
Isimilo esiqhelekileyo somntu wonke enkundleni yamatyala
Ukugcina ixesha
Fika ubuncinane ngemizuzu eli-15 ngaphambi kwexesha elicwangcisiweyo. Ukufika kade kuphazamisa iinkqubo kwaye kunokukhokelela kwisigwebo esingagqibekanga okanye kwisigunyaziso sokubanjwa (kwimiba yolwaphulo- mthetho).
Indlela yokunxiba
Iinkundla zaseMzantsi Afrika zilindele indlela yesinxibo esisesikweni, nesihloniphekileyo. Amadoda kufuneka anxibe iisuti okanye iibhatyi ezineehempe kunye namaqhina; abasetyhini kufuneka banxibe iisuti okanye iilokhwe ezihloniphekileyo. Kunganxitywa iijini, izikipa, iiteki, okanye iimpahla ezityhila umzimba.
Ukuthwala entloko akuvumelekanga ngaphandle kwezizathu zenkolo, kwaye iminxeba kufuneka icinywe.
Isimilo
Phakama xa ijaji okanye umantyi engena okanye ephuma. Thoba intloko kancinci ujonge ngakwi Bhentshi. Ungaze uphazamise esinye isithethi, kwaye ukuphephe ukwenza iintshukumo zomzimba, ukuqengqa amehlo, okanye ukwenza izandi ezivakalayo. Akuvumelekanga ukutya, ukusela, ukuhlafuna itshungama, okanye ukufunda amaphephandaba.
Ukuthetha nenkundla
Sebenzisa izihlonipho ezimiselweyo
- “My Lord/My Lady” kwiNkundla ePhakamileyo
- “Your worship” kwiNkundla kaMantyi
Phendula “As the court pleases” xa inkundla ikhupha isigqibo kwisichaso okanye idlulisa imiyalelo.
Indlela yokuziphatha yabameli namagqwetha
Igawuni kunye neebhendi
Kwiinkundla eziphakamileyo, abameli kufuneka banxibe iigawuni ezimnyama neebhendi zasentanyeni ezimhlophe;amagqwetha anelungelo lokubonakala kufuneka enze okufanayo. KwiiNkundla zikaMantyi, iisuti zamkelekile, kwaye igawuni emnyama ihlala iyimfuneko kubameli nakumaqwetha.
Ukuzazisa kunye nokuvela enkundleni
Xa ityala libizwa, yima ngeenyawo, uchaze ukuba ukhona (“Ndiyacela enkundleni, ndimele ummangalelwa, ndithunywe ngu…”) uze ukhankanye nawaphi na amagqwetha angaphantsi kwakho ngokwamanqanaba.
Indlela yokuziphatha enkundleni
Phakama xa uthetha neNkundla okanye xa inkundla ithetha nawe.
Sebenzisa ulwimi olulinganiselweyo kwaye ukuphephe ukusebenzisa intetho ephoxayo. Yenza inkcaso ngokufutshane nangezizathu ezaziwayo.
Dlulisela amaxwebhu kumkhokeli okanye kumncedisi.
Musa
Ukoyama eqongeni okanye uthethe uhleli phantsi (ngaphandle kokuba uvunyelwe)
Hlasela igqwetha elichasayo ngokobuqu.
Phikisa ngokuphinda-phindiweyo okanye usebenzise ukulibazisa bobuchule.
Ukusondela kwijaji ungabizwanga.
Ukushukuma enkundleni
Abameli banokwenza intshukumo enkundleni kuphela xa banikezele ngobungqina obubonakalayo okanye bebonisana namagqwetha ayalelayo.
Ngalo lonke ixesha ucela ukushukuma: “May I approach, My Lord?” Akuvumelekanga ukuhamba xa igqwetha elichasayo okanye ijaji ithetha.
Indlela yokuziphatha usebenzisa iteknoloji
Iilaptops kunye neethabhulethi zivumelekile ngoku, kodwa qinisekisa ukuba isandi sokungena kwemiyalezo asivakali. Ungafoti okanye urekhode iinkqubo ngaphandle kwemvume, oku kunokufana nokudelela.
Izikhokelo zamangqina kunye nabamangali okanye abamangalelwa
Amalungiselelo: Qwalasela imiba, cela ingcaciso kummeli wakho osemthethweni kuqala.
Isifungo: Sithathele ingqalelo isifungo okanye isiqinisekiso; kulityala ukungqina ubuxoki ngaphantsi kwesifungo.
Iimpendulo: Jolisela iimpendulo enkundleni, hayi kubacebisi; thetha ngokucacileyo kwaye ukuphephe ukunqwala okanye ukushukumisa intloko (abaguquleli bafuna iimpendulo ngomlomo).
Ukuziphatha ngexesha lemibuzo: Hlala uzolile. Musa ukuphikisana nomcebisi; linda umbuzo olandelayo.
Abantwana kunye namangqina abuthathaka: Abalamli abakhethekileyo kunye noqhagamshelwano lwe-CCTV kunokucwangciswa; indlela yokuziphatha inabela ekuhlonipheni isidima sabo ngokuphepha izigrogriso.
Imigaqo yokuziphatha yoluntu kunye namajelo eendaba
Amagumbi enkundla avuleleke kuluntu lonke, ebonisa umgaqo wokungafihli nto. Abakhi-mkhanyo kufuneka bathobele yonke imithetho eqhelekileyo; bangathethi, kungabikho mifanekiso eshukumayo yaye kungabikho kuphawula okuvakalayo xa kusenziwa ubungqina. Iintatheli kufuneka zihlale apho ziyalelwe khona, ziyeke ukufota, kwaye zihloniphe imiyalelo yamatyala axoxelwa ekhusini.
Iziphumo zokungaziphathi kakuhle
- Ukukhalinyelwa yinkundla: Ukukhalinyelwa esidlangalaleni kungcolisa igama lomsebenzi
- Imiyalelo yokugwetywa: Iinkundla zinokuwisa izigwebo zokohlwaya abo batshutshisanayo enkundleni xa amagqwetha abo eziphethe ngendlela engafanelekanga.
- Iinkqubo zokudelela: Ukuphazamiseka okuqhubekayo okanye ukungahloniphi kunokukhokelela kwizohlwayo okanye ukuvalelwa entolongweni.
- Uqeqesho lobungcali: IBhunga lezoMthetho lingazohlwaya iingcali zolu qeqesho ngokuziphatha gwenxa.
Ukuguquka kwendlela yokuziphatha enkundleni kwixesha ledijithali
Iingxoxo eziqhutywa ngobuchwepheshe, ezaziswa ngexesha lobhubhani we-Covid-19, ziqaqambisa imiceli mngeni emitsha yokuziphatha:
- Indlela yokunxiba isafana: Naku-Zoom, igqwetha kufuneka linxibe isinxibo esifanelekileyo ngokwasenkundleni ukusuka entloko ukuya esinqeni ubuncinane.
- Ukuvela kokukungqongileyo ngasemva ekhamereni: Khetha indawo engaphithizeliyo; uluphephe uxinano.
- Uqeqesho lwemakrofoni: Hlala uyivalile kude kuthethwe nawe, kwaye ukuphephe ukuthetha kuthethwaa ngenxa yokuziva ulibaziseka.
Iijaji ngoku zikhupha iindlela zokumamela amatyala nge- intanethi, ezichaza amaxesha okungena kwinkqubo, ukungeniswa kwamaxwebhu, kunye neenkqubo zamagumbi zabucala.
Iingcebiso zokugqwesa kwindlela yokuziphatha enkundleni
- Ndwendwela inkundla: Abafundi bezomthetho kunye namagqwetha asaqalayo kulo msebenzi kufuneka babukele amagqwetha anamava ukuze bafunde nezithethe ezingabhalwanga.
- Funda izikhokhelo zokuziqhelanisa: Icandelo ngalinye leNkundla ePhakamileyo lipapasha isikhokhelo esongezelela imithetho yesizwe.
- Uqeqesho ngobunkokheli: Izifundo kunye namanqaku ahlala eyeyona ndawo ilungileyo yoqeqesho lokuziphatha.
- Zilungiselele: Ukuzilungiselela ngokufanelekileyo kunciphisa ukubhideka okunokukukhokelela ekophuleni umthetho olandelwayo.
- Hlonipha wonke umntu: Ukusukela kwitoliki ukuya kwijaji, imbeko yenza iinkqubo zenkundla zihambe kakuhle.
Isiphelo
Indlela yokuziphatha enkundleni ingaphezulu kakhulu kunesiko;yinkqubo ebalulekileyo eqinisekisa ukuba inkqubo yezobulungisa isebenza ngaphandle kwesiphazamiso. Ngokuziqhelanisa ngokupheleleyo nezi nkqubo iingcali zomthetho zibonisa ubuchule nobungcali, iiklayenti zonyusa intembeko, kwaye uluntu luqinisa intlonipho kumgaqo-siseko womthetho.
Ukuba ufuna ukulola izakhono zakho zasenkundleni-ukusuka ekuyileni iintloko zempikiswano ukuya ekugqibeleliseni indlela yokumela ityala i-Gawie le Roux Insitute of Law ibonelela ngezifundo eziguqula indlela yokuziphatha ibe bubuchule obuphezulu bokumela ityala. Bhalisa namhlanje kwaye ugqame ngezizathu ezintle kwilixa elizayo xa uvela phambi kwenkundla.
Imibuzo ebuzwa rhoqo
Yeyiphi indlela yokuziphatha enkundleni?
Indlela yokuziphatha enkundleni iquka imithetho esesikweni malunga nendlela yokunxiba, ukuthetha, ukugcina ixesha, kunye nokuziphatha ngokufanelekileyo nokugcina ucwangco nentlonipho kwiinkqubo zenkundla.
Yeyiphi eyona ndlela ilungileyo yokuziphatha enkundleni?
Fika kwangethuba, unxibe ngononophelo, phakama xa uthetha nenkundla, uthethe ngokucacileyo nangentlonipho, kwaye ungaze uphazamise.
Ingaba amagqwetha avumelekile ukujikeleza enkundleni?
Abameli banokwenza iintshukumo ngaphakathi ngemvume yenkundla kuphela umzekelo, xa benikezela umboniso. Ukushukuma okungeyomfuneko akukhuthazwa.
Yeyiphi indlela yokuziphatha ngokomthetho?
Indlela yokuziphatha ngokomthetho ibhekisa kwimimiselo engabhalwanga-ukuhlonipha ixesha, intlonipho koogxa bakho, kunye nentlonipho enkundleni exhasa isidima somsebenzi wezomthetho kunye nolawulo lobulungisa.
Le bhlog yagqityelwa ukuhlaziywa ngomhla we-15 kuJulayi ngonyaka wama-2025.